شنبه , آذر ۲۵ ۱۳۹۶
سرخط خبرها
خانه / سلامت / طب سنتی / گیاه دارویی باریجه چیست؟
گیاه دارویی باریجه چیست؟
گیاه دارویی باریجه

گیاه دارویی باریجه چیست؟

گیاه دارویی باریجه چیست؟

باریجه، کما یا قنسی (Ferula gummosa) گیاهی خودرو از خانواده‌ی چتریان می‌باشد. از شیره‌ی ریشه آن ماده‌ای معطر گرفته می‌شود که در زبان‌های اروپایی galbanum خوانده می‌شود و کاربرد دارویی دارد.

در کتب قدیم با نام «انجدان» و در زبان سریانی «انگدان اوگاما» خوانده می‌شد. گیاهی جدا گلبرگ و شامل 150 جنس و در حدود 30000 گونه می‌باشند. باریجه گیاهی پایا با ساقه‌ی ضخیم به ارتفاع 1 تا 2 متر و برگ‌هایی به رنگ سبز مایل به خاکستری و پوشیده از تار به طول 30 سانتی‌متر بوده، رشد گیاه به صورت روزت بوده و از سن پنج سالگی به بعد با ایجاد ساقه‌ی گل دهنده به مرحله‌ی زایشی وارد می‌گردد.

گیاه باریجه در طول عمر تنها یکبار به گل نشسته و بذر می‌دهد و پس از آن از بین می‌رود. گل‌های آن زرد و مجتمع به صورت چترهای مرکب و عموماً به صورت دستجات فراهم در قسمت‌های فوقانی ساقه ظاهر می‌گردد. میوه بیضی شکل و دراز به طول 12/2 تا 15/2 میلیمتر و عرض 5/8 تا 6/8 میلیمتر می‌باشد که کنار آن باریک‌تر از نصف قسمت‌ محتوای دانه می‌باشد.

این گیاه در مناطق کوهستانی مرکزی و شمال شرق ایران می‌روید. ریشه‌ی آن در زمین مانند چغندر قند و به رنگ قهوه‌ای متیل به سیاه است. با بریدن لایه‌ای نازک از این ریشه مایعی صمغ مانند به رنگ شیر بیرون می‌زند که در اثر گذشت زمان که در اصطلاح «مدار» خوانده می‌شود به زرد و سپس قرمز تغییر رنگ می‌دهد. ابزارهایی که برای بهره‌برداری از این گیاه استفاده می‌شود عبارت است از: تیشه برای کندن پای آن که در اصطلاح به این عمل «پاوداری» گفته می‌شود.

تیغی دسته‌دار و به شکل داس با دسته‌ای چوبی و بلند به اندازه 40 سانتیمتر برای بریدن لایه‌ای نازک از روی ریشه که در اصطلاح اهل فن ببُرّی (با تشدید را) خوانده می‌شود.

پیشبند برای بستن جلوی سینه مثل پیشبند آشپزخانه برای جلوگیری از چسبیدن شیره گیاه به لباس در حین برداشت آن. و کالتیک قوطی حلبی برای انباشتن شیره قرمز شده گیاه و انتقال آن به حلب‌های 20 کیلویی. شیره گیاه که پس از برداشتن لایه‌ی نازک برون زده است و با گذشت چند روز رنگ آن به زرد و سرخ تغییر کرده با وسیله‌ای به نام «کارد» که ملاقه مانند و با دسته‌ی چوبی کوتاه است از روی بدنه‌ی ریشه برداشته شده و باز با ببری لایه‌ای دیگر بریده می‌شود. پس از جند روز شیره بیرون آمده تغییر رنگ داده و عمل گرفتن آن از سر گرفته می‌شود.

بریدن‌ها و گرفتن‌ها تا جایی که در ریشه‌ی گیاه شیر باشد ادامه می‌یابد. فصل انجام این کار از اواخر بهار تا پایان تابستان است. نام محلی آن در زبان مردم اقلیم فارس و بیدک و آباده فارس، قاسنی (بر وزن کاسنی) است. و به کسانی که شغل باریجه‌گیری دارند قاسنی‌زن گفته می‌شود.

صمغ آن بویی خوش دارد و آتشگیر است.

برخی دیگر از نام‌های قدیم و جدید آن

 به فارسی بارزَد (نیز به صورت‌های بیرزَد/ بیرژَد/ بیرزَه/ بیرژَه/ بیزَی؛ ولی مؤلف برهان قاطع بارزَد را معرّب بیرزد دانسته است)، وَشا/ وِشا، و جز اینها (به زبان عامّه اندلس؛ ابن بیطار، ج4)

منبع: مجله مستند ویژه نمایشگاه ملی گیاهان دارویی

انتشار توسط 8 تم

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

*